4 YAŞ ÖZELLİKLERİ

ÖZEL BEYKENT ANAOKULU

Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Birimi

SAYI:1

KONU:4 YAŞ GELİŞİM ÖZELLİKLERİ

 

Sevgili Veliler,

Bu ayki bültenimizin konusu 4 yaş çocuğunun gelişim özellikleri…

 

0-6 yaş arasını kapsayan erken çocukluk dönemi çocuğun en hızlı geliştiği dönemdir. Beyin yapısı ve fonksiyonlarının gelişiminin üçte ikilik bölümü 0-4 yaş arasında tamamlanmaktadır. Erken çocukluk dönemindeki deneyimler beynin çalışma biçimi için belirleyicidir. Bu dönemde çocuğu gelişim özellikleriyle tanımak ve gelişmesi için gerekli ortamı hazırlamak, ona destek vermek önemlidir. Bunu göz önünde bulundurduğumuzda anne- babanın ve eğitimcilerin, çocuğun yaşına ait gelişim özellikleri hakkında bilgi sahibi olmasının önemli olduğunu düşünmekteyiz.

İnsan gelişiminin hiyerarşik bir sırası vardır ve her çocuk bu gelişimsel sırayı izler. Bir sonraki aşamaya geçebilmek için her aşamayı başarıyla tamamlamak gerekmektedir. Çocukların hepsi bu gelişimsel sırayı takip ederler ancak bu aşamaları geçirme hızları ve gelişmenin yönü farklılıklar gösterebilmektedir. Çocuğun geçeceği gelişimsel aşamaları bilmek çocuğun tanınmasına ve doğru yönlendirilmesine, çocuğun gelişimine ait normal dışı gelişmelerin erken tespit edilmesine ve çocuğun özel ilgi ve yeteneklerinin erken tespit edilmesine olanak sağlayacaktır. Bu noktada ailelerin ve eğitimcilerin çocuğun eğitilmesinde yapacağı rehberlik, temelini gelişim özelliklerine dayandırmalıdır.

4 yaş grubu çocukların bu yıl içerisinde geçeceği bazı gelişim aşamalarını şu şekilde özetleyebiliriz; bu yaşlarda çocukların hareketleri çok hızlanmıştır. Üç yaşındaki sakinliğinin yerini sürekli koşarak hareket etme almıştır. Merdivenleri yardımsız ve ayak değiştirerek çıkarak pek çok gelişmiş hareketi gerçekleştirebilir. Bu hareketlilik sadece, 5 yaşına basıp aklı başında, kendine güven duygusuna sahip bir çocuğa dönüşene kadar devam edecektir. 4 Yaş çocuğu isteklerinin anında yerine getirilmemesini anlayışla karşılar. O artık kendi dışındaki dünyanın kuralları olduğunu, başkalarının hak ve istekleri olduğunu görür sonuçta beklemeyi öğrenir. Sorgu çağı 4 yaşında en üst seviyeye ulaşır.

               DİL BECERİLERİ VE BİLİŞSEL GELİŞİM

 

Dört yaş çocuğunun konuşmasının net, düzgün ve akıcı olması beklenir. Konuşması dilbilgisi kurallarına uyar ve tümüyle anlaşılabilir. Konuşması artık çok fazla çocuksu ifadeler taşımaz. Yakın geçmişteki olayları birbiri ile ilişkilendirerek anlatır. Adını, soyadını, ev adresini ve yaşını söyleyebilir, 20 ye kadar ezbere sayabilir, nesne sözcük arasında eşleştirme yapabilir, yaptığı eşleştirmeler ile 4 ya da beşe kadar sayabilir.         4 yaş çocuğu tartışmayı ve mantık yürütmeyi sever, “çünkü” gibi kelimeleri sıklıkla kullanır. Sebep sonuç ilişkilerine ilgi duyar. Bu yaştaki çocuk şakalardan ve fıkralardan zevk alır, argo ve uygunsuz sözlerden hoşlanır. Sürekli olarak “Neden? Ne zaman ? Niçin?” sorularıyla ısrarla sözcüklerin anlamlarını sorar. Uzun öyküleri dinler, başı ortası ve sonu olduğunu anlar, gerçek ve düş ürünlerini bazen karıştırarak anlatır. Çocuk şiirlerini ve şarkılarını ezbere söyler.  Dört yaş çocuklarının çoğu harfleri ve özellikle de kendi isimlerini yazmayı başarırlar. Ayrıca harflere ait sesleri de kavramaya başlarlar. Okumayı öğrenme sürecinde önemli bir aşamaya ulaşırlar ve öğretilmesi halinde okumayı da öğrenebilirler.

                    DUYGUSAL VE SOSYAL GELİŞİM

 

4 yaşındaki çocuğunuzun hayal dünyası oldukça aktif olmaya devam edecektir. Gerçek ile hayali olanı ayırt etme yeteneği önemli ölçüde artar ancak yine de gerçek ve hayali olan arasındaki farkı zaman zaman karıştırabilir. Genellikle yüksek sesler, karanlık, hayvanlar ve bazı insanlardan korkar. Bu yaşta çocuk duyguları ve çevrelerindekilerin duygusal ihtiyaçlarını anlamaya başlar. Kendine güvenleri artar. İnsanların gözlerine bakar ve dinlemelerini ister. Cinselliğin daha çok farkında olmaya başlar. Kızlar ve erkekler arasındaki farklılıklar hakkında sorular sormaya başlayabilir, cinsel bölgelerini inceleyebilir ve diğer çocukların özel bölgeleri hakkında merakını ifade edebilir. Anne babalarını kıskanma eğiliminde olabilirler.

Yaşıtlarıyla oyun oynamaktan ve masal dinlemekten çok keyif alırlar. Arkadaşlarıyla düzenli olarak iletişim kurar. Hatta bir “en iyi arkadaş” seçmiş olabilir. Genellikle- fakat her zaman değil- seçilen çocuk aynı cinsiyetten olacaktır. Yaşıtlarıyla genelde patronculuk oynarlar ama arkadaşlarının ne istediğini anlamadıklarında konuşmak yerine bağırıp tepinmeyi tercih ederler. Çocuğunuzun arkadaşları, onun davranışı üzerinde gerçek bir etkiye sahip olmaya başlayacaktır. Basit kuralları anlar ve grup içinde oynarken genellikle onlara itaat eder. Gerçek hayatı taklide dayanan oyunlar daha karmaşıklaşır. Yeni şeyler denemekten ve risk almaktan hoşlanır.

 

 

                     MOTOR BECERİLER VE FİZİKSEL GELİŞİM

 

4 yaşında çocuğunuzun hareketleri çok hızlanmıştır. Üç yaşındaki sakinliğinin yerini sürekli koşarak hareket etme almıştır. Koordinasyon ve dengesi, yetişkin birisininkine benzer olacaktır. Ayak parmağının ucunda durabilir, tek ayağı ile zıplayabilir ve takla atabilir. Merdivenlere ve ağaçlara tırmanır. Parmak ucunda durabilir, yürüyebilir ve koşabilir. Üç tekerlekli bisiklete binmede ustalaşmıştır. Dizlerini kırmadan öne eğilebilir ve yerden bir nesneyi alabilir. Top atma, yakalama, zıplatma ve tekmeyle vurmayı başarabilir. Fırlatma, tutma, sektirme gibi top oyunları oynayabilirler. Diş fırçalama, giyinme, ayakkabı bağlama gibi eylemler anne babanın ufak yardımlarıyla başarılabilir.

İnce motor beceriler olarak; gözlerini ayrı ayrı kapatabilir ve tek gözle kaldığında bazı nesneleri toplayabilir. Boncukları ipe dizebilir. Küplerden kuleler yapabilir. Taklit ederek sağ ve sol elini tam olarak açar ve baş parmağını her bir parmağına dokundurabilir. Kalemi başarı ile tutar ve kullanır. Örneğe bakarak bazı harf ve işaretleri çizebilir. Çizdiği insan resminde baş, kol, bacaklar ve parmaklar belirgindir. Resimlerini çizmeden önce ne çizeceğini söylemeye başlar. Dört temel rengi çok iyi eşleştirir.

Dört yaş çocuğunuz bu yıl ortalama 2 kilo alacak ve 5 cm uzayacaktır. Yüz hatları daha belirgin olacaktır.

                                             OYUN

Dramatik oyunlar sergilediği kılıktan kılığa girdiği oyunları tercih eder. Yaratıcılığını ortaya koyduğu ve değişik evde bulduğu bazı malzemelerle farklı şeyler üretmeye başlar. Yetişkinler ve arkadaşları ile hem işbirliği içinde hem de çatışma halindedir. Ama bu süreçte vurmak yerine sözlerini kullanarak tartışması gerektiğini öğrenir. Oyun oynarken sıra beklemesi gerektiğini öğrenir. Kendinden küçüklere karşı sevecendir , ilgi gösterir ve oyu arkadaşlarının duygularını anlamaya çalışır. Geçmiş, şimdiki ve gelecek zaman hakkında yeterli bir değerlendirme yapabilir.

 

       DİSİPLİN

Çocuğunuzla ne yaptığını, nereye gittiği, neler gördüğünü konuşun. Sizinle konuşurken onu ilgiyle dinleyin ve konuşmayı monologa döndürmeyin. Onlara öfkeleriyle başa çıkmalarında ve başkaları ya da kendilerine zarar vermeyecek şekilde öfkelerini ifade etmelerinde yardımcı olmak önemli. Aynı zamanda ona, negatif enerjisini aktarabileceği uygun bir yer sağlayabilirsiniz. Örneğin, minyatür bir yumruklama kum torbası…

Çocuğunuzun oyundan keyif alması için değişik bir ortam yaratmanız, bölünmeyecek bir zaman ayarlamanız ve ona yol göstermeniz gerekir. Sosyal becerilerini geliştirmeye çalışın, sınıf dışında bir iki sınıf arkadaşını bir araya getirecek oyun zamanları düzenleyin. Çocuğunuzun televizyon izlemesini dikkatle takip edin. Uygun şekilde kullanıldığı takdirde, televizyon iyi bir eğitim aracı olabilir. Ama televizyonun yanlış şekilde izlenmesi, çocuğunuza zararlı olabilir. Bu yaşlarda gruplama yapmayı öğrenmiş olacağından birlikte şekillerine, renklerine, boyutlarına göre objeleri gruplandırma oyunları oynayın. Çocuklar kendilerine çok güveniyormuş gibi dursalar da ailelerinin onları desteklemeyeceği korkusunu hep taşırlar. Bu sebeple anne-babalarının onlar için en güvenilir kişiler olduklarını bilmeye ihtiyaçları vardır.

                                                  UYKU

        Bu yaşta çocukların yatağa girmeleri daha kolay olur, ancak sabah uyanmakta güçlük çekerler. Daha önceden beri gelen yerleşik bir uyku düzeni olan çocuklar, her zaman için uyku konusunda daha rahattır. Dört yaş çocukları uyku öncesi masal faslını çok severler. Üstelik artık masalları sadece dinlemekle kalmaz, kitaplara kendi kendine bakmaktan da hoşlanır. Okumasa dahi, yazılı cümleler hafızasında yer eder ve bu da daha sonra gelecek olan okuma becerisi ile direkt olarak bağlantılı bir beceridir.

ÇOCUĞUNUZ İÇİN NELER YAPABİLİRSİNİZ?

• Dil gelişimini tam olarak destekleyebilmek için onunla konuşurken düzgün ve tam cümleler kurmaya özen gösterin.

 • Tüm nesnelerin adlarını söyleyerek konuşun.

 • Yaşadığı tam olarak bir sorgu ve anlama dönemi olduğu için sorularını sabırla cevaplamanız gerekiyor.

 • Ona zenginleştirilmiş bir ortam sunun ve ortamlarda birlikte vakit geçirirken onunla bol bol konuşun ve sorularını mutlaka cevaplayın.

• Tiyatro, sinema, yürüyüş ve konser gibi ortak faaliyetlerde bulunun ve bu süreçleri olabildiğince onunla konuşarak ve açıklayarak paylaşın.

 • Onunla yaptığınız faaliyetleri bir zorunluluk gibi değil aksine çok keyif aldığınız duygusunu alması onun çok hoşuna gidecektir. Böylece o da bu paylaşımdan çok keyif alacaktır.

Her çocuk birbirinden farklıdır ve kendine özgü bir gelişim profiline sahiptir. Çok çeşitli etmenler bu gelişiminde rol oynayabilir. Burada yer alan bilgiler belli bir zamanda ve ya yaşta olması gereken gelişimleri göstermez, çocuğun içinde bulunduğu yaş dönemine ait genel özelliklerdir.

 

KAYNAKÇA

www.yapacogem.com- Gelişim ve Psikolojik Danışmanlık Merkezi

www.cocukgelisim.com

“Çocuğunuz Büyürken Dizisi”.Çev: Erdün, O. Ö. Beyaz Balina Yayınları, İstanbul, 2004 .
 

                                                                     

                                                                                         

                                                                                                         Sevgilerimizle..

                                                                     ÖZEL BEYKENT ANAOKULU

                                                REHBERLIK VE PSIKOLOJIK DANIŞMANLIK  BİRİMİ